De Uitdaging voor Leiden Noord, de Tuin van Noord

 Vooraf

In het tweede kwartaal van 2011 besloot Fonds 1818 de wijk Leiden Noord de kans te geven 250.000 € te ‘verdienen’ . Aan het project, genaamd  “de Uitdaging”,  waren de volgende criteria verbonden:

• Het project moet de inwoners van de wijk/buurt bereiken.
• Het project moet gericht zijn op het versterken van sociale samenhang
• Het project moet duurzaam zijn in de zin dat het geen incident is.
• Commitment van meerdere organisaties is cruciaal.
• Het project moet breed gedragen worden in de wijk
• Cofinanciering is niet vereist (maar ook niet uitgesloten)
• Het project moet ‘ verschil kunnen maken’

Door een initiatief groep bestaande uit bewoners/buurtorganisaties en betrokken professionals in de wijk is een plan ontwikkeld:

Waarom dit plan?

Kwam dit plan uit de lucht vallen? Nee, zeker niet.

Al zo’n tien jaar geleden drong Ali Kundak, wijkvoorzitter in  …, bij de gemeente en andere instanties aan op het creëren van een ontmoetingsplek in de Tuin van Noord. Hij was de eerste, maar zeker niet de laatste. Bij alle verbeter- en herinrichtingsplannen voor dit bijzondere  gebied kwam de behoefte aan een ontmoetingsplek weer naar voren. Steeds meer mensen vroegen erom en steeds concreter werden ook hun beelden: een plek zoals het theehuis in de Leidse Hout, zoals het Vondelpark, het Westerpark: dat moest het worden. Een plek voor ontmoeting en ontspanning, voor feestjes en evenementen, voor sport en spel,  voor een ijsje of een kop warme warme chocolademelk. Voor alle  seizoenen, voor alle mensen: niet alleen voor de bevoorrechte  nieuwkomers, maar  ook voor de mensen die er al jaren wonen.  Geen betere plek om deze groepen in contact te brengen dan de Tuin van Noord. Geen betere kans om ook de zittende bewoners (die van de wijkontwikkeling soms vooral  de bouwperikelen en de verkeershinder ervaren) mee te laten profiteren van de verworvenheden van ‘Mooi Noord’. 

Zo groot was de vraag vanuit de wijk, dat de gemeente uiteindelijk van haar krappe budget 50.000€ wilde bestemmen voor zo’n ontmoetingsplek, maar daar doe je niet veel mee. Daarom was de eensgezindheid zo groot. Alle deelnemers zagen De Uitdaging als dé kans om de Tuin van Noord eindelijke een warm kloppend hart te geven.  En bovendien:  als de Tuin een publiekstrekker heeft, zal dat voor sociale controle en dus voor minder beheerproblemen in het groengebied zorgen. Want er is al veel moois, maar daar wordt niet altijd positief mee omgesprongen. 

Wat maakt de Tuin van Noord zo bijzonder?

De Tuin van Noord ligt ten noorden van de Willem de Zwijgerlaan, tussen ‘de Hoven’, de IJsselmeerlaan , de Slaaghslot en de Gooimeerlaan. Het hele gebied is ca. 25 ha. groot en omvat het Noorderpark met de waterspeeltuin, de schooltuinen, de korfbalvelden van Pernix, de voetbalvelden van Roodenburg, het veld voor recreatief medegebruik en de volkstuinen van Volkstuinvereniging Ons Buiten. Er wordt nog steeds aan gewerkt, want het plan maakt deel uit van de Wijkontwikkeling Leiden Noord. Zo komt er nog  een fietsdoorsteek door het volkstuincomplex van Ons Buiten naar de Slaaghwijk/Merenwijk en  zullen er nog verschillende sport- en spelmogelijkheden (skatebaan, buitenfitnessapparaten, kinderspeeltoestellen) worden toegevoegd. Ook worden het groen en de waterkwaliteit verbeterd..

Wat willen we dankzij Fonds 1818 toevoegen?

Met de 250.000€ van fonds 1818 wil de werkgroep aan dit kansrijke gebied het volgende toevoegen:

• Een fysieke ontmoetingsplek met twee bouwlagen.

Inclusief het terras beslaat de te bebouwen oppervlakte 600 m2. De benedenverdieping heeft een keuken, een kantoortje, een multifunctionele ruimte en opslagruimte voor buitenmeubilair, voorraden en sport-en spelattributen.  Op de bovenverdieping komt het wijkmuseum van Leiden Noord.  Ook deze ruimte is te gebruiken voor andere doeleinden.

Het gebouw wordt ontwikkeld als ontwerpwedstrijd voor de vele architecten die in Noord aan het werk zijn (geweest). Zowel aan het bouwrijp maken van de kavel als aan de bouw en de exploitatie van de ontmoetingsplek nemen het ROC Leiden , het ID College en het Wellantcollege deel.  Wellicht is het mogelijk om ook de verstandelijk gehandicapten die boven de Brede School gaan wonen een plek in de bediening of het beheer te geven.

Voor de exploitatie wordt een exploitant geselecteerd: bij voorkeur iemand met zowel horeca- als leerbedrijf-ervaring. Sociaal-culturele belangstelling is een pré.  Onderzocht moet worden of het pand eigendom kan worden van een nog op te richten vereniging, waarvan bewoners van Leiden Noord lid kunnen worden.

Voor de ontmoetingsplek annex wijk museum houden we een stelpost aan van 200.000€. Een deel van dit bedrag is bestemd voor  expositiemateriaal en de ICT-infrastructuur voor het virtuele deel van het museum.  De gemeente zorgt voor de aanleg van elektra, riolering en water naar de plek van het gebouw en draagt daarnaast nog 50.000€ bij aan het gebouw zelf.      

Nog even iets over het wijkmuseum. Ook dat komt voort uit een al langer levende behoefte. Er is de laatste jaren enorm veel veranderd in Leiden Noord, en al geruime tijd zijn diverse mensen bezig met het verzamelen van beeld- en geluidmateriaal van vroeger. Daarnaast kent de wijk ook zijn eigen helden, beroemdheden en kunstenaars (amateurs en professionals). Het breed communiceren van dit alles verbindt jong en oud, oudgedienden en nieuwkomers. Hoewel de ontmoetingsplek de basis voor het museum zal vormen,  zullen vandaaruit ook exposities worden georganiseerd. Het virtuele deel is via internet te bezoeken, ook door de inwoners van de zustersteden van Leiden. Wellicht een stimulans tot uitwisseling?   

• Een start met extra aandacht voor jongeren(groepen)

De Stichting Jeugd- en Jongerenwerk Holland Rijnland diende ook een voorstel in. Daarin stond onder meer: “ Gezien de ligging van de Tuin van Noord en de veranderingen die in de fysieke omgeving plaats gaan vinden is het aannemelijk dat het gebied geclaimd zal worden door enkele groepen (Marokkaanse) jongeren. Het is voor iedereen wenselijk dat het gebied door alle jongeren gebruikt mag worden en dat niet één of twee groepen zich de faciliteiten eigen gaan maken. Dit vergt een stukje beleid en actieve werving van verschillende doelgroepen. Dit willen we bewerkstelligen door het aanbieden van sportbegeleiding en mediation/buurtbemiddeling met behulp van jonge vrijwilligers uit diverse doelgroepen. De vrijwilligers houden zich bezig met het betrekken van jongeren bij de Tuin van Noord doormiddel van sport.  Daarnaast kunnen talenten worden ingezet als intermediair bij buurtconflicten tussen jongeren onderling en jongeren en volwassenen. Deze vrijwilligers noemen we talenten. Talenten zijn jongeren die affiniteit en talent hebben met een sport en in staat zijn jongeren/ leeftijdsgenoten aan te sporen in beweging te komen en hun vrijetijd op een nuttige manier te besteden. Talenten zijn streetwise, communicatief vaardig en zijn een rolmodel voor veel jongeren. Talenten worden geworven, geselecteerd en begeleid door jongerenwerkers.”

De werkgroep onderkent de mogelijke problemen die het jeugdwerk schetst. Hoewel ‘beheer’ en ‘betrokkenheid’ in de verdere uitwerking veel aandacht zullen krijgen,  lijkt uitvoering van het bovenstaande voorstel ons verstandig, zo niet noodzakelijk. Om de Tuin van Noord duurzaam tot ontmoetingsplek voor iedereen te maken moet het er prettig en veilig zijn. Het plan van het Jeugd- en jongerenwerk strekt zich uit over drie jaar. In die drie jaar kan de ontmoetingsplek met al zijn faciliteiten zich ongestoord een stevige positie verwerven.  Met het plan is (voor drie jaar) 35.000€ gemoeid.

• Feestelijke linten naar de ontmoetingsplek

Leiden Noord krijgt er een geweldige voorziening bij en het is belangrijk dat dat niemand ontgaat. Daarom willen we een klein deel van het beschikbare bedrag reserveren voor het

markeren van routes vanuit een paar centrale, veelgebruikte plekken naar het park. Hoe we dat precies gaan doen staat nog niet vast. We zouden er graag kunstenaars bij betrekken.

Voor ouderen moet er hier en daar een rustplek komen en als daar financiële ruimte voor is,  voegen we er op plekken met veel jongeren (scholen) graag een paar ‘muzikale afvalbakken’ aan toe, een ontwerp van een TH Delft student, afkomstig uit Noord. 

Voor dit laatste onderdeel is een bedrag van 15.000€ geraand.

De echte uitdaging begint nu pas...

Een gebouwtje, een terras, een ruimte voor het buurtmuseum… Hoe zorgen we ervoor dat dit dé ontmoetingsplek  in Noord wordt? Hoe stimuleren we optimale participatie, zowel in (het denken over) het beheer als van het gebruik van de geboden faciliteiten? In de zomer zal het snel genoeg een favoriete plek  worden, maar hoe houden we de loop erin als het kouder wordt? Hoe vinden we het evenwicht tussen de noodzakelijke spelregels en de ruimte, die nodig is om de plek vitaal te houden  -  een plek waar van alles kan gebeuren, van skatedemonstraties tot tai chi, van concerten tot themafeestjes,   van bootjevaren tot wereldproeverijen, van dingen zien (in het wijkmuseum) tot dingen maken?

De basis ligt naar onze stellige overtuiging in de buurt. Hoe meer mensen we kunnen betrekken bij de bovenstaande vragen, hoe beter.  Misschien komen we wel uit op een aandeelhouderschap, waarmee we mensen erkennen die echt betrokken willen zijn. Mensen die we vervolgens ook belonen met hun jaarlijkse aandeelhoudersfeest. Misschien kunnen schoolklassen straks wel hun eigen stukje Noord adopteren, om dat stukje vervolgens te onderzoeken op wat er  groeit en leeft  en het schoon en heel te houden. En misschien mogen zij dan met hun klas wel eens een nachtje slapen in een tent, in hún Tuin van Noord.

Maar we kunnen en moeten ook leren van de problemen en ‘best practices’ elders. Er is momenteel een onderzoek gaande naar het do’s en don’ts bij het beheer van dergelijke openbare ruimte, dat gaan we zeker bestuderen.

We zullen ook een programma van eisen moeten opstellen waarmee de architecten aan de slag kunnen, en de selectievoorwaarden waaraan de exploitant moet voldoen. De uitgangspunten voor de routes moeten worden bepaald en de criteria voor de (kunst)opdrachten.  Het ‘proces’ en de randvoorwaarden die we daar zullen stellen wordt een wezenlijk onderdeel van het uiteindelijke plan.

Ook ontkomen we er niet aan om de Tuin in zijn totaliteit te bekijken. Als we iets moois gaan toevoegen, moet ook de rest mooi zijn. We zullen dus kritisch moeten kijken welke delen van de Tuin van Noord nu niet optimaal functioneren, en waar de kwaliteit verbetering behoeft.  

En natuurlijk moet de ontmoetingsplek een naam krijgen.

Een uitdaging voor de buurt…?

Leiden, 31 augustus