Op 9 februari 2005 zijn de plannen gepresenteerd over de inrichting van het Groenoordhallenterrein. Er zijn een aantalpunten waarop wij gaarne reageren.

Vooraf wordt opgemerkt dat de Buurtvereniging zich kan vinden in de visie die de klankbordgroep uit de wijk heeft op de ontwikkeling van het Groenoordhallenterrein. Daarnaast wenst de Buurtvereniging er bij het college van B&W op aan te dringen acht te slaan op de volgende overwegingen.

Voor ons als Buurtvereniging en voor de bewoners van onze buurt is het meest heikele punt de geplande mogelijkheid hoogbouw toe te staan aan de grenzen van de wijk. Het liefst zien wij in het hele plan ten westen van de Gooimeerlaan in het geheel geen hoogbouw toegestaan, maar voor zover zulks onvermijdelijk zou zijn, vinden we dat dit op een andere plaats dan de eerder geplande tweede toren van de Groenoordhal ongepast zou zijn.
De andere punten waarop we willen inspreken zijn de verkeersoverlast, het groen, het waterpeil, de kopbebouwingen, de toegang tot de wijk de uitvoerbaarheid in termen van exploitatie.

Hoogbouw
In het plan is op twee plaatsen (de mogelijkheid tot) hoogbouw gepland. De ene plek ligt dicht tegen de wijk Groenoord Noord aan, en wel tussen de Lucas van Leidenstraat en de Groenoordhal in. De andere locatie is in de driehoek tussen Gooimeerlaan en Willem de Zwijgerlaan.
WIJ ZIJN MORDICUS TEGEN HOOGBOUW DIE WESTELIJKER IS GELEGEN DAN DE PLAATS VAN DE EERDER GEPLANDE MONDRIAANTOREN. Wij menen dat de maximale hoogte voor bebouwing ten westen daarvan niet meer dan 4 à 5 woonlagen mag bedragen en maximaal 3 à 4 woonlagen aan de Floris Versterlaan zelf, zodat de wijk niet weggedrukt wordt door bouwkundig geweld aan haar grenzen.

Het maakt aanzienlijk uit of de bebouwing die wordt toegestaan aansluit bij de wijk of niet. In het eerste geval wordt het eigen karakter van Groenoord Noord gerespecteerd. In het tweede geval wordt de wijk letterlijk ondergeschikt gemaakt aan “hogere belangen”. Voor de beleving van de wijk maakt dat aanzienlijk uit. De menselijke maat, die de wijk karakteriseert en bijdraagt aan de goede sociale controle en onderlinge samenhang, gaat verloren in het laatste geval. Ook is dan geen sprake meer van een natuurlijke aansluiting bij de rest van de stad. De wijk hecht er weliswaar (terecht) aan om haar eigenheid te bewaren, maar dat betekent niet dat we willen worden afgesneden van de rest van de stad en in een anomalie veranderen.

Groenoord is een gewilde wijk om in te wonen. Het is de meest geslaagde wijk benoorden de Leidse singels. Het vriendelijke en open karakter van eengezinswoningen tussen groen en blauw, en de aansluiting bij de menselijke maat zijn daarvan de oorzaken. Niet onbelangrijk is daarnaast dat de wijk zeer goed is onderhouden, mede dankzij de projectsteun die de gemeente een paar jaar geleden heeft gegeven, maar ook omdat de bewoners (zowel ten tijde van het project als in de jaren die daarna volgden) er gelet op het prettige woonklimaat in hebben willen investeren. De buurt is trots op dat leefklimaat en wil die kwaliteit behouden en uitdragen. Er kan een goede invloed van de wijk uitgaan op de ontwikkelingen op het Groenoordhallenterrein, maar dan moet het karakter van de wijk wel gerespecteerd worden. Als de wijk niet meer kan ademen, als het een ghetto achter hoogbouw wordt, dan is de investering van gemeente en bewoners op de lange termijn voor niets geweest.

De hoogbouwmogelijkheid waarin de wijzigingsbevoegdheid van de gemeente zou voorzien is beperkt tot een klein stukje grond dat aan de grens van Groenoord ligt. In de rest van het gebied ten westen van de Gooimeerlaan mag vanwege de molenbiotoop niet hoog gebouwd worden. Het is jammer dat het College op juist dat ene stukje de maximale hoogte flink wil laten rijzen. Dat komt de eenheid en coherentie in het plan niet ten goede. Beter ware het bij de bestaande molenbiotoop aan te sluiten, die de rest van het plangebied regeert.

Er is nog een ander argument dat pleit tegen het toestaan van hoogbouw ten westen van de Groenoordhal. Destijds is de Eschertoren (en Mondriaantoren) verdedigd met het argument dat hoogbouw op deze plaats een opvallend accent zou verlenen aan een opvallende plaats. Deze torens zouden de blik richten op de centrale economische activiteit in Leiden Noord. Als het de bedoeling is geweest dat we dat argument serieus moesten nemen, en dat het geen loze praat was, dan kan nu niet ineens een veelheid aan hoogbouw her en der langs de Willem de Zwijgerlaan voorgestaan worden. Dan zou er achteraf geconstateerd moeten worden dat de argumenten om de weerstand tegen de Eschertoren en de Mondriaantoren weg te nemen kiezersbedrog zijn geweest. Zo’n constatering tast de geloofwaardigheid van het bestuur aan en doet het draagvlak voor de locale politiek afbrokkelen. In tijden waarin versterking van het democratisch bestel gewenst is, is dat een ernstige zaak.

Daarbij komt nog, dat het College een ander deel van de plannen in dit gebied (met name de overkluizingen) heeft verdedigd met het argument dat de Willem de Zwijgerlaan minder moest gaan functioneren als een barrière. Dan past het niet om langs diezelfde Willem de Zwijgerlaan allerlei hoogbouw op te trekken, want dan hebben we echt schotten in de stad, die Leiden Noord compartimenteren, opsluiten en isoleren.

Vanuit het ambtelijk apparaat van de gemeente wordt “de boulevard-gedachte” naar voren geschoven. Een verkeersader als de Willem de Zwijgerlaan zou allure moeten hebben,en die allure zou moeten bestaan in indrukwekkende hoogbouw. De Buurtvereniging is het daarmee volstrekt oneens. Ten eerste is er niet slechts één concept van een boulevard. Grootstedelijke plannen moeten worden toegesneden op de locale situatie en dat betekent dat in het ene geval wél hoogbouw is gepast en in het andere niet. Ons inziens geldt, dat een hoogbouwlaan vanaf de Schipholweg tot aan Leiderdorp juist voorkomen moet worden. De vraag moet gesteld worden wat de toon aan moet geven: de verkeersweg die door de stad snijdt, of de stad waardoor het verkeer trekt. Wij menen, dat het laatste het geval is. De stad met zijn bewoners behoeft zich niet aan te passen aan de langsrijdende auto’s en vrachtwagens, maar het verkeer dient zich te onderschikken aan de bewoners en wijken die men passeert. Op die manier kan ook veel beter de kwaliteit van de stad tot uitdrukking worden gebracht, en onder de aandacht worden gebracht van de passanten.
Ons inziens is het veel aardiger als men rijdend over de Willem de Zwijgerlaan ziet dat daaraan aan weerszijden wijken zijn gelegen met een eigen karakter, en waar het, zoals in Groenoord, goed toeven is. Dat is gevarieerder en versterkt sociale coherentie in de stad. In plaats van hoogbouw tussen de Groenoordhallen en de Floris Versterlaan zou men juist aan een groene (visuele) entree, een groen-blauw visitekaartje kunnen denken.

Tegen het toestaan van een bouwhoogte boven de vijf woonlagen pleit voorts het privacy-aspect. Hoogbouw zo dicht naast een wijk met alleen maar laagbouw (koop-)woningen met tuintjes geeft een enorm verlies van privacy. Dat is duidelijk onwenselijk. De kwaliteit van de gebouwde ruimte neemt daardoor af.

Verder is het zo, dat van hoogbouw schaduw te verwachten is, vooral omdat de plaats waar het College overweegt hoogbouw toe te staan ten zuiden/zuidoosten ligt van de bestaande en geplande woningen. Het College heeft gesteld, dat het wel meevalt met de bezonningseffecten, maar wij denken daar anders over. Ten eerste heeft het College zich kennelijk bij haar uitspraken gebaseerd op een zomerse dag. Maar de zomer is maar één van de vier jaargetijden. Ook in de andere jaargetijden willen we graag zon houden in onze huiskamers, in de straten en in de tuinen.
Bovendien volgen we het College niet in de stelling dat het ’s zomers mee zou vallen.



Wij wijzen op de luchtfoto die de gemeente zelf toonde bij de presentatie. Hierboven is een detail daarvan afgebeeld. Hierop is de schaduw van de Eschertoren te zien. Visualiseert men die toren links van de fundering voor de Mondriaantoren (op de ster), en dan valt de schaduw over een aanzienlijk aantal huizen heen. Aan deze foto, die in de zomer is genomen (zie de volle schaduw van de bomen) is reeds af te leiden dat het met de bezonningsaspecten helemaal niet meevalt!

Een extra probleem dat het toestaan van hoogbouw aan de Willem de Zwijgerlaan met zich meebrengt, is verkeerstechnisch van aard. In de plannen van de gemeente is geen enkele afrit meer vanuit Groenoord Noord aan de Willem de Zwijgerlaan is geprojecteerd. Dat maakt het terrein ten westen van de Eschertoren tot de plek die het diepst in de wijk is gelegen. Als nu juist dáár de hoogste bebouwingsdichtheid wordt gerealiseerd, dan leidt dat tot een maximum aan verkeersbewegingen. Al het verkeer van de daar te plannen woningen moet dan immers de hele wijk door om de uitgang bij de Gooimeerlaan te bereiken. Van de geboden kans een autoluwe wijk te creëren blijft zo in de praktijk weinig over. Dat is voor de leefbaarheid en het woonklimaat een slechte zaak.

Ook voor de luchtkwaliteit is dit een slechte zaak, en daarmee moet in de wijken die onmiddellijk aan de Willem de Zwijgerlaan grenzen toch al ten zeerste mee rekening worden gehouden. De uitstoot van fijnstof en andere schadelijke gassen en de geluidsoverlast is daar immers al hoger dan de norm toestaat. Dat heeft tot gevolg dat er milieubewust ontworpen zal moeten worden. Van die doelstelling komt niets terecht met hoogbouw aan het stukje Willem de Zwijgerlaan ten westen van de Groenoordhallen.

Voor zover de Buurtvereniging heeft begrepen heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State bovendien overwogen, dat waar de concentratie van fijnstof de normen overschrijdt, geen woningbouw mag plaatsvinden. Woontorens aan de rand van de Willem de Zwijgerlaan zijn dan uitgesloten. Dat dient ook in de plannen tot uitdrukking te worden gebracht. Het zou kunnen zijn, dat het College denkt dat de jurisprudentie van de Afdeling niet een rustig bezit is, maar ook dan mag verwacht worden van het College dat zij oog heeft voor de overwegingen die hebben geleid tot die uitspraken. Daarvan is ons tot op heden onvoldoende gebleken. Bovendien wijst de Buurtvereniging erop, dat zelfs als de vigerende afdelingsjurisprudentie gepasseerd zou kunnen worden, dan nog vanuit Europees perspectief de luchtkwaliteit ter plaatse niet voldoet aan de norm. Alsdan mag er van de gemeente verwacht worden dat zij daar de plannen en de mogelijkheden tot ontwikkeling van het gebied op aanpast. Het College blijft op dit punt in gebreke als het toestaat dat eventueel hoogbouw ter plaatse gerealiseerd wordt of kan worden.

Verkeersoverlast
In het plan missen we waarborgen tegen toename van verkeersoverlast van de Willem de Zwijgerlaan. We menen dat het plan handvatten zou moeten geven om de verkeersoverlast terug te dringen, of op zijn minst een stand-still waarborg zou moeten bieden. We realiseren ons als Buurtvereniging, dat de inrichtingsplannen de aard hebben van een bestemmingsplan en niet van een verkeers(circulatie)plan, maar ook bij de inrichting van de gebouwde omgeving en het leggen van bestemmingen op gebieden moet gelet worden op de milieukundige en verkeerstechnische gevolgen. Daarnaast kunnen in de inrichtingsvoorstellen/bestemmingsplannen voorzieningen op dit punt worden opgenomen. We denken daarbij aan voorzieningen als perspex geluidsweringen langs de Willem de Zwijgerbrug --een reeds lang gekoesterde wens van de Buurtvereniging-- en/of het localiseren van groen aan de kop van de Lucas van Leidenstraat/Bakker Korfstraat (daar waar nu de mogelijkheid tot hoogbouw wordt gepland). Ten aanzien van het laatste wijzen we er nogmaals op, dat over het algemeen juist bomen zeer geschikt zijn voor het opvangen van fijnstof en uitfilteren van andere schadelijke uitstoot. Groen op deze locatie zou daarom zowel functioneel als visueel aantrekkelijk zijn, zowel voor de bewoners van de wijk als voor de passanten over de Willem de Zwijgerlaan. Een groenstrook langs de Willem de Zwijgerlaan, in combinatie met geluidsschermen ontbreekt echter tot op heden in de plannen. Dat is te betreuren volgens de Buurtvereniging en zij dringt er op aan dat de plannen in deze zin nog worden bijgesteld.

Groen
Opvallend in het plan is, dat Groenoord er bekaaid van af komt op het gebied van groen. In de visie van de klankbordgroep was een concept van de Floris Versterlaan als een groene vinger opgenomen. Dit spreekt de Buurtvereniging zeer aan. Met het opnemen van de mogelijkheid tot hoogbouw ten westen van de Eschertoren wordt het concept echter ondergraven. Hierboven werd al opgemerkt dat de verkeersdruk door de hoogbouw teveel zou toenemen. Ook een toename van de parkeerdruk en verblikking van het straatbeeld wordt gevreesd. Dat zou werkelijk jammer zijn van de enige mogelijkheid om groen in de wijk te brengen/te versterken.
De Buurtvereniging heeft verder bemerkt dat in de plannen van het College geen ruimte meer is voor de groene geluidswal die langs de Floris Versterlaan staat. Dat is een gemis. De geluidswal wordt als groen ervaren, ja zelfs als structurerend groenelement. Daarnaast heeft de groenwal als hondenuitlaat-strook een gewaardeerde functie gekregen, die eraan bijdraagt dat in de wijk hoegenaamd niet over hondenpoep op straat hoeft te worden geklaagd. De Buurtvereniging verzoekt het College de mogelijkheid te onderzoeken om (delen van de) geluidswal te behouden.
De Buurtvereniging betreurt het dat nagenoeg iedere impuls in groen ontbreekt in de plannen van het College, met uitzondering van de aansluiting in de nieuw te plannen woonwijk op de groen-blauwstructuur van de Slaaghsloot, welke aansluiting door de Buurtvereniging wordt toegejuicht. Maar voor Groenoord Noord en haar grenzen wordt er niets gedaan. Zelfs speelveldjes e.d. zijn niet terug te vinden in de plannen. Wij betreuren dat zeer.
De Wethouder heeft uitgelegd, dat in het totale plan het groen van het Noorderpark beter tot zijn recht komt en dat van het park waarschijnlijk meer gebruik gemaakt gaat worden als de plannen gerealiseerd zullen worden. Dat is mooi en het is een loffelijk streven dat het College zich ten doel heeft gesteld. Maar de bewoners van Groenoord Noord en de toekomstige bewoners van het Groenoordhallenterrein, voor wie het inrichtingsvoorstel is geschreven, zijn daarmee niet geholpen. Het ziet ernaar uit dat zij er bekaaid afkomen.
Immers, het Noorderpark zal inderdaad veel toegankelijker worden vanuit de stad en het voormalig EWR-terrein. Maar degenen die ten westen wonen van de Gooimeerlaan hebben een geduchte hindernis te nemen. De Gooimeerlaan wordt immers opgewaardeerd als doorgaande route voor het gemotoriseerd verkeer. Bovendien moet je er echt de wijk voor uit, door een bedrijventerrein heen.
Wij zouden het wenselijk vinden als er een deel van het groen zou komen te liggen tussen de Groenoordhallen en de Bakker Korfstraat. Dat is de plaats waar nu nog hoogbouwmogelijkheden zijn geprojecteerd. De hoogbouw die dan niet op deze plaats zou kunnen worden ontwikkeld zou direct ten oosten van de Gooimeerlaan, bij voorbeeld in de nabijheid van de aantakking op de Willem de Zwijgerlaan of bij het thans geprojecteerde gymnasium kunnen worden gelocaliseerd. Het totale groen blijft dan gelijk, maar wordt eerlijker verdeeld. Bovendien is de plaats waar de twee hoofdaders samenkomen een logischer plek voor een stedenbouwkundig accent, indien het College de Willem de Zwijgerlaan per se zou willen ‘verfraaien’ met een of meerdere torens. Een ander voordeel van die locatie is, dat de hoogbouw dan niet in de onmiddellijke nabijheid van kwalitatief goede laagbouw staat.

Als deze switch wordt gemaakt blijft het Noorderpark nog steeds goed toegankelijk voor gebruikers vanuit de stad. De uitbreiding naar de Gooimeerlaan toe vervalt, maar vanwege de grotere verkeersdrukte ter plekke zal de ervaring van natuur in de stad daar toch al minder intens zijn; van die beoogde toevoeging wordt dus niet een grote kwaliteitsimpuls verwacht. Dat ligt anders voor het laten uitmonden van de groene vinger van de Floris Versterlaan in een stuk groen naast de Groenoordhal.
Onder verwijzing naar hetgeen hieronder wordt opgemerkt over de haalbaarheid van het plan lijkt ons deze ruil ook alleszins redelijk: de kosten van het toegankelijk maken van het groen bij ten oosten van de Gooimeerlaan worden dan bekostigd uit het realiseren van een groter aantal vierkante meters woonoppervlak aan diezelfde oostzijde en niet aan verdichting in een andere wijk.

Waterpeil
Wij zouden graag zien dat polderpeil wordt aangehouden voor het water dat deel uit zal maken van de plannen. Zo wordt aangesloten bij het huidige waterpeil in de buurt en hoeft niet te worden gevreesd voor verzakkingen en ander ongerief. De Buurtvereniging heeft vernomen dat ook vanuit het oogpunt van het ongestoord tot ontwikkeling laten komen van een waardevolle ecologische structuur het aanhouden van polderpeil gunstiger zou zijn. Voor pleziervaart is reeds de Haarlemmertrekvaart beschikbaar.

Kopbebouwing
Het College had toegezegd dat er geen kopbebouwing zou komen langs de Floris Versterlaan, indien de wijk dat niet wenste. Wij willen daar graag aan vasthouden.

Toegang tot de wijk
Het College heeft om redenen die de Buurtvereniging kan volgen gekozen voor een toegang tot de wijk voor gemotoriseerd verkeer aan de oostzijde, uitkomend op de Gooimeerlaan. Het College honoreert niet de wens van de bewoners van de Lucas van Leidenstraat. Andere belangen kregen voorrang,met name de doorstroom van het verkeer op de Willem de Zwijgerlaan. Voor de bewoners van de Lucas van Leidenstraat is dat vanzelfsprekend spijtig. Wij zullen als Buurtvereniging de ontwikkelingen op dit punt blijven volgen. Wat betreft de toegang tot de wijk heeft het College laten weten, dat het om financiële redenen niet mogelijk zou zijn de toegang anders dan door een bedrijventerrein heen te realiseren. We verzoeken het College echter om de mogelijkheden om een kwalitatief aantrekkelijke toegang te realiseren nogmaals te bestuderen, en àls de huidige bestemming van het gebied de gewenste ontwikkeling niet toelaat, om dan in ieder geval alle opties die er zouden zijn op langere termijn om te komen tot een beter resultaat zoveel mogelijk open te houden in de plannen.

Exploitatie en haalbaarheid
Het is ons opgevallen dat bij de haalbaarheid van het plan de kosten van het verleggen van de Gooimeerlaan worden betrokken. Ook de helft van de kosten van de overkluizing van de Willem de Zwijgerlaan wordt meegeteld bij de exploitatievraag. Dat is volgens ons ten onrechte. Beide ingrepen dienen niet de ontwikkeling van Groenoord Noord of het Groenoordhallenterrein. Zowel verlegging van Gooimeerlaan als overkluizing dient de woon- en leefkwaliteit van de wijk die op het voormalig EWR-terrein wordt geprojecteerd, het Noorderkwartier en de Kooi, alsmede de Hoven. Daarnaast is rekening gehouden met de reizigers tussen stad en Merenwijk. Het is dan ook niet meer dan redelijk om de kosten volledig te laten vallen in de plannen van genoemde wijken, en niet in de ontwikkeling van het Groenoordhallenterrein, waarvoor die ingrepen geen relevantie hebben.
Wij wijzen er in dat verband op,dat als de status quo op het Groenoordhallenterrein zou worden gehandhaafd, zoals de fracties van de Christen Unie en Leiden Weer Gezellig lijken te willen, de verlegging van de Gooimeerlaan en de overkluizing van de Willem de Zwijgerlaan gewoon doorgang zullen vinden en de kosten daarvan niet uit de exploitatie van de (dan immers niet aanwezige) plannen met het Groenoordhallenterrein worden opgebracht. Het zou oneigenlijk zijn om die kosten daar nu deels wel uit te halen, enkel en alleen omdat het Groenoordhallenterrein toevallig gelijktijdig ontwikkeld kan worden.
Indien de kosten van elders niet drukken op de ontwikkeling van het Groenoordhallenterrein, vervalt meteen de voornaamste reden om hoogbouw te overwegen in de enige snipper van het terrein waar de wet het niet verbiedt. Er kan dan in aansluiting op de molenbiotoop een mooie wijk met veel lucht, groen, met sociale coherentie en met beleving van de menselijke maat worden gebouwd. Dat zal een wijk zijn waar men nog vele jaren graag zal willen wonen.

De Buurtvereniging Groenoord Noord